Rəqəmsal ödənişlər sahəsində növbəti mərhələyə keçilir: artıq nağd pul, bank kartı və ya telefona ehtiyac qalmadan, sadəcə üz tanıma (biometrik) texnologiyası vasitəsilə ödəniş etmək mümkün olacaq. Bu yeniliyin gətirdiyi üstünlüklər və yerli istehlakçıların biometrik sistemlərə adaptasiya imkanları isə cəmiyyətdə maraqlı diskusiyalara yol açıb.
Bəs bu yeniliyin faydalı tərəfləri nələrdir? Azərbaycanda istehlakçılar bu dəyişikliyə hazırdırmı?
Mövzu ilə bağlı Plat.az-a açıqlamasında “Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası” İctimai Birliyinin eksperti, Xəzər Universitetinin İT departament rəhbəri Fərid Musayev bildirib ki, “Sima Pay” və ya biometrik tanıma texnologiyası müasir rəqəmsal iqtisadiyyatın ən yüksək nöqtələrindən biridir:
“Bu sistemin faydalarını və Azərbaycan bazarının hazır olub-olmadığını iki hissədə analiz etsək düz olar.
Yeni sistemin faydalı tərəfləri ondan ibarətdir ki, maksimum sürət və rahatlıq vəd edir. Ən böyük üstünlük vaxta qənaətdir. Müştəri nə kart, nə də telefon çıxarmaq məcburiyyətində qalmır. Bu, xüsusilə sıxlıq olan supermarketlər, nəqliyyat və ya sürətli xidmət nöqtələrində (məsələn, avtomatlaşdırılmış yanacaqdoldurma məntəqələri) növbələri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Həmçinin fiziki vasitələrdən asılılıq azalır. Kartların itməsi, telefonun şarjının bitməsi və ya nağd pulun çatışmazlığı kimi problemlər aradan qalxır. İnsan “özü” (biometrik məlumatı) ödəniş vasitəsinə çevrilir. Təhlükəsizlik və hiyləgərliklə mübarizədə də effektivdir. Kartların kopyalanması (skimming) və ya nağd pulun oğurlanması riskləri minimuma enir. Biometrik məlumatlar (üz cizgiləri) yüksək səviyyəli şifrələmə ilə qorunduğu üçün, başqa birinin sizin üzünüzlə ödəniş etməsi texniki olaraq çox çətindir. Gigiyena və sağlamlıq cəhətdən də yeni sistem effektivdir. Xüsusilə pandemiya dövründən sonra, kart terminalına və ya nağd pula toxunmadan ödəniş etmək sağlamlıq baxımından (infeksiyaların qarşısının alınması) əlavə üstünlükdür”.
Ekspert Azərbaycan istehlakçılarının bu dəyişikliyə hazır olub-olmamasına da münasibət bildirib:
“Azərbaycan bazarının bu texnologiyaya münasibəti “hibrid” xarakter daşıyır. Bunu üç əsas faktorla izah etmək lazımdır. Birincisi texnoloji adaptasiyadır. Azərbaycanlı istehlakçılar rəqəmsal ödənişlərə (məsələn, MilliÖN, e-pul, bank tətbiqləri və QR kod ödənişləri) çox tez öyrəşiblər. Gənclər və orta yaşlı nəsil yeni texnologiyaları dərhal mənimsəyir. Bu seqment üçün “bir baxışla ödəniş” sadəcə maraqlı və əyləncəli bir yenilik deyil, həm də effektiv bir vasitədir.
İkinci məsələ təhlükəsizlik və məxfilik narahatlığıdır. Azərbaycan bazarında ən böyük çəkişmə “Məlumatların məxfiliyi” üzərində olacaq. İnsanlar “Üz məlumatlarım harada saxlanılır?”, “Bu məlumatlar dövlət və ya xarici şirkətlər tərəfindən izlənilə bilərmi?” kimi suallar verəcəklər. Biometrik məlumatların oğurlanması və ya sui-istifadə edilməsi qorxusu, texnologiyanın qəbulunu ləngidən əsas psixoloji baryerdir.
Üçüncü nüans isə etibarlılıq faktorudur. İstehlakçının bu sistemə keçməsi üçün sistemin “səhv etməməsi” şərtdir. Əgər sistem bir neçə dəfə yanlış adamı tanıyarsa və ya ödənişi ləngidərsə, insanlar dərhal köhnə (kart və ya nağd) üsullara qayıdacaqlar. Azərbaycan bazarında etibarın qazanılması üçün texnologiyanın nə qədər “dəqiq” işlədiyi ilk aylarda kritik rol oynayacaq”.
